مدیر دفتر نظارت و ارزیابی دانشگاه در آغاز این نشست گفت: در دانشگاه یزد به طور هفتگی بیش از چهارهزار کلاس تشکیل میشود و اگر این آمار را در سطح استان در نظر بگیریم هر هفته در بیش از ۲۰ هزار کلاس دانشگاهی، تعداد کثیری از دانشجویان منش و رفتار استادان و مدرسان دانشگاه را به عنوان الگو، زیر نظر میگیرند. بنابراین لازمه اصلاح جامعه دانشگاهی استان یزد، توجه ویژه به اخلاق تعلیم و تربیت است که دستیابی به این هدف از طریق تشکیل سلسله جلساتی با همین موضوع در دانشگاه یزد به طور جدی دنبال میشود.
دکتر علی اصغر علمدار با بیان اینکه جلسات اخلاق علیم و تربیت با حضور متفکران برجسته استان و کشور به صورت منظم هر دو هفته یک بار روزهای چهارشنبه در تالار فرهنگ دانشگاه یزد برگزار خواهد شد از تمامی اعضای هیئت علمی و مدرسان دانشگاههای استان دعوت کرد در این جلسات حضور یابند.
وی حاضران و اعضای هیئت علمی دانشگاه را دعوت کرد در این سلسله نشستها که هر دو هفته یکبار روزهای چهارشنبه در تالار فرهنگ دانشگاه برگزار میشود، حضور یابند.
در ابتدای این نشست نیز دکتر محمدرضا بلانیان رییس دانشکده الهیات دانشگاه یزد و از شاگردان دکتر داوری اردکانی ضمن قدردانی از مسئولان و استادان دانشگاه یزد به معرفی اجمالی این فیلسوف عالیقدر یزدیتبار پرداخت.
ارتباط علم و اخلاق
دکتر داوری در این نشست که ۱۴ مهرماه با حضور جمعی از مسئولان و استادان دانشگاه یزد برگزار شد، با بیان اینکه اخلاق تعلیم و تربیت معانی وسیعی دارد این سوالات را مطرح کرد: آیا تعلیم و تربیت وظیفهاش تعلیم و تربیت اخلاقی است؟ آیا باید به شاگردان اخلاق بیاموزیم؟ آیا اخلاق قابل آموزش است؟ علم و اخلاق چه ارتباطی با هم دارند؟
رییس فرهنگستان علوم ایران در رابطه با جایگاه اخلاق در تاریخ آموزش بشر گفت: بشر از ابتدا چه بیسواد و چه با سواد در حال آموختن بوده است.
دکتر داوری ضمن اشاره به ایام سوگواری محرم گفت:ایام محرم ارتباط خاصی با اخلاق دارد و محرم ماه شرف و آزادگی است ماه کسی است که فرمان جدش را اطاعت کرد و نشان داد چگونه باید از حد اخلاق فراتر رفت . در تاریخ اسوههایی هستند که فوق اخلاق هستند.
وی با طرح این سوال که چرا دانشگاه بحث اخلاق را مطرح کرده است در حالی که کار او آموزش و پرورش است گفت:دلیل چنین امری آنست که دانشگاه خلایی را در کار خود احساس کرد وبه این فکر افتاد که باید اخلاق را در کنار دیگر امور مدنظر قرار دهد.
به گفته وی این حقیقت وجود دارد که اگر اخلاق نباشد علم و سیاست نیز وجود نخواهند داشت ودر شرایط عادی که علم میآموزیم، پژوهش انجام میدهیم و سیاست داریم حس نمیکنیم چه چیز نیست درواقع اگر اخلاق نباشد امید و مهر و وفا و پیوستگی نباشد هیچ کاری به سرانجام نمیرسد.
اخلاق نسبت انسان با خداوند است
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه تا انسان وجود دارد اخلاق خواهد بود و اخلاق نسبت ما با خداوند است به سخن داستایوفسکی که میگوید اگر خدا نباشد هر کاری مباح است اشاره کرد و افزود: هرگز در هیچ جامعهای هر کاری مباح نیست، آدم موجودی است که قانون دارد و خوب و بد را تشخیص میدهد.
وی همچنین ادامه داد: دین و اخلاق از آغاز به هم پیوستهاند و اینکه مایوس باشیم و بگوییم اگر جامعه بشری به سمت فساد برود یکسره تباه میشود اشتباه است و این خداست که جامعه را حفظ میکند و این نسبت تا آدمیت وجود دارد قطع نمیشود مگر اینکه آدمیت از بین برود.
دکتر داوری تصریح کرد: هیچ جامعه فاضله محضی وجود ندارد، گناه همیشه هست، ما با اختیار آفریده شدهایم و بشری که اختیار دارد همواره ممکن است به هر سویی منحرف شود. به گفته این فیلسوف یزدیتبار جامعه جدید اخلاق را به علم و سیاست واگذار کرده است، یعنی کاری که در گذشته و در جامعههای قدیم انجام میشد به سیاست محول شده است.
وی با اشاره به تعبیر ماکیاولی که میگوید سیاست از اخلاق جداست گفت: سیاست و علم آیا بیاخلاق و ضد اخلاقند؟ چنین چیزی نیست در واقع روکردن به علم، اخلاقی است. علم بهترین کارها را انجام میدهد و بهترین کارها فضیلت است.
در جامعه جدید علم محور زندگی است
وی اظهار کرد: در جامعه جدید علم محور زندگی است و جهان حول محور علم میچرخد، اخلاق تابع این علم است و علم از جوهره اخلاقی برخوردار است.
وی با بیان اینکه جوامع در ادوار تاریخی همیشه یکسان نیستند و یک وجه ندارند به شرایط قرن ۱۹و ۲۰ اشاره کرد و افزود: قرن ۱۹ تنها قرن صلح است نه اینکه بحران اصلا وجود نداشته باشد و با پایان آن صلح و آزادی به پایان میرسد و در قرن ۲۰ تکنولوژی توسعه یافته اما مردم اخلاقیتر نشدهاند و در پایان قرن ۱۹ و ۲۰ فسادی که در سازمانهای اروپا وجود نداشت پیدا میشود.
وی در بخشی از سخنان خود گفت: در تاریخ جدید بحث رفاه و بهرهمندی مطرح میشود که این موضوع در تاریخ بشری سابقه نداشته است. وی در ادامه سخنان خود به تاریخ علم و فرهنگ در جوامع اسلامی اشاره کرد و گفت: از قرن هفتم به بعد سیر نزولی نه فقط در علم بلکه در فرهنگ و اخلاق نیز مشاهده میشود.
وی با بیان اینکه هیچ جامعهای نمیتواند از حیث اخلاق منحط باشد گفت: اگر علم مصرفی باشد و وسایل مصرف بسازند آن علم نشانه فضیلت و فضیلتمندی نیست.
وی در ادامه به این سوال اشاره کرد چه میشود که یک جامعه فاسد یا صالح میشود و اینکه آدم چه موجودی است و چه تفاوتی با حیوانات دارد گفت: هویت آدم وتفاوت او با حیوانات واینکه انسان دارای گذشته وآینده است وحیوانات فاقداین صفات هستند درواقع سه ساحت وجودی انسان که ساحت تمتع، عقل و ایمان انسان را باحیوانات متمایز میکند.
به گفته این مقام علمی در فرهنگ ما شریعت، طریقت و حقیقت مطرح است و انسان اهل تمتع، اخلاق و ایمان است و اگر فردی ایمان داشته باشد نمیتواند دروغ بگوید و بهتان بزند.
تعادل عقل و روحانیت
وی گفت : مسئله فساد و صلاح به دو ساحت تمتع و روحانیت بستگی دارد و اگر زمانی بین این دوساحت وجود آدمیان تعادل برقرار باشد در جوامع اخلاق شکل میگیرد، اخلاقپذیری به وجود میآید و اگراین تعادل برقرارنشود، اگر همه وعظها را در گوش انسانها بخوانید، آنها گوش شنیدن وعظ نخواهند داشت.
وی افزود: تعادل بین دو ساحت وجود انسانی بین تمتع و معاش و بین عقل و روح، باعث برقراری اخلاق خواهد شد.
وی در ادامه سخنان خود با بیان اینکه ما در حال حاضر وضع اخلاقی خوبی نداریم، آسان دروغ میگوییم، به راحتی تهمت میزنیم، فحاشی برای ما امری عادی شده است گفت: جامعه نمیتواند صالح صالح باشد و از مفاسد به طور کلی بری باشد باید به این بیندیشیم که اجازه ندهیم زشتی، زیبایی و شر، خیر شود و مردم نسبت به مسایل اخلاقی بیتفاوت نشوند.
وی بعد از بیان این سخنان گفت: دانشگاه که جای علم و پژوهش است در این راستا چه وظیفهای دارد، دانشگاه مدرسه قدیم نیست دانشگاه جایی است که همه علوم وحدت پیدا میکند و دانشگاه مظهر جامعه و مظهر هماهنگی است.
به گفته رییس فرهنگستان علوم همه شئون جامعه در دانشگاه وجود دارد و همه شئون دانشگاه در جامعه مورد بحث قرار میگیرد. دانشگاه محل علم و پژوهش است و علم آن به سامانیافتن و اصلاح نواقص جامعه کمک میکند. دانشگاه پیشرو جامعه است و جدا از جامعه نیست.
در علوم انسانی ضعف داریم
دکتر داوری گفت: متاسفانه ما درحال حاضر علوم انسانی ضعیفی داریم و به ادب و هنر چندان اهمیت نمیدهیم زیرا که ما غایت را تکنیک میدانیم. همه جهان غایت بشر را دسترسی به تکنولوژی و استفاده از آن میداند و ما مخالف آن نیستیم اما آدمی این نیست.
وی با اشاره به اینکه در دانشگاههای ما سه برابر متوسط جهان مهندس تربیت میشوند و بااستعدادترین جوانان ما و درواقع سرمایههای ما از کشور خارج میشوند گفت: ما با این کار به علم جهان کمک میکنیم اما نمیتوانیم اندازه را رعایت کنیم.
وی افزود: دانشگاه باید به جامعه و مردم در این راستا تذکر دهد. درواقع دانشگاه باید به وظیفه خود که جامعیت داشتن است عمل کند.
وی اظهار کرد: ما متاسفانه کمتر فکر و بیشتر عمل میکنیم. دانشگاه باید بیشتر به تفکر بپردازد تا بتواند پژوهشهای بیشتری انجام دهد. درحال حاضر ۹۰ درصد پژوهشها صوری و تکراری است.
دکتر داوری تصریح کرد: درس اول اخلاق، مراقبت است و اینکه از خود بپرسیم چه کردیم؟ شرط اخلاقیبودن تواضع است و اینکه حد خود را بشناسیم و برای دیگران جایگاه قائل شویم و با قبول دیگری، وفا و امید، اخلاق به وجود میآید.
به گفته وی تعلیم و تربیت با اخلاق مرتبط است، تعلیم و تربیت باید به اخلاق توجه کند. تعلیم و تربیت نمیتواند صرفا آموزشی باشد و اینکه اخلاق آموختنی نیست،درحقیقت اخلاق با تذکر به وجود میآید.
وی در پایان گفت: همه ما باید به این فکر کنیم در راستای اخلاق چه میتوانیم انجام دهیم و چه باید بکنیم و امیدوار باشیم تا جامعه خوب، آزاد و اسلامی داشته باشیم.
در پایان این نشست نیز لوح سپاسی از سوی رییس دانشگاه یزد مزین به نشان طلایی دانشگاه به دکتر رضا داوری اردکانی اهدا شد.
متن لوح بدین شرح است: استاد فرهیخته و گرانقدر جناب آقای دکتر رضا داوری اردکانی ارادهی لایزال خداوند بر این قرار گرفته است تا در عرصهی حیات، مردمانی از تبار دانایی، با منش و روش خدایی، رهپیمای راه روشن رسولان حق باشند و مردم را به آگاهی، راستی و درُستی، و خدمت به خلق فراخوانند. با کمال افتخار حضور حضرتعالی را در دانشگاه یزد و ایراد سخنرانی با عنوان «اخلاق تعلیم و تربیت» ارج نهاده، این لوح سپاس تقدیم میشود.
محمدصالح اولیاء
رییس دانشگاه یزد
چهاردهم مهرماه ۱۳۹۵
- نویسنده : یزد فردا
- منبع خبر : خبرگزاری فردا
شنبه 11,ژوئیه,2026